De levensduur van een pannendak wordt vaak gelijkgesteld aan die van de pannen. In de praktijk slijten de onderdelen eronder meestal eerder: de panlatten, de folie, de specie onder de vorsten en het lood. Een dak met goede pannen kan dus toch aan vernieuwing toe zijn, en een dak met een paar slechte pannen kan nog lang mee. Hieronder staat hoe u dat van elkaar onderscheidt.
Keramische en betonnen pannen
Keramische pannen zijn gebakken klei. De kleur zit door de hele pan, of in een engobe of glazuur die in de oven is meegebakken. Hun levensduur wordt vaak op vijftig jaar of meer geschat, en op veel oude daken liggen pannen die nog prima zijn. Hoe lang een keramische pan meegaat, hangt vooral af van de vorstbestendigheid. Een pan die veel water opneemt en bij vorst bevriest, schilfert af.
Betonnen pannen zijn gemaakt van zand, cement en kleurstof, met een gekleurde toplaag. Ze zijn zwaarder dan keramische pannen en gaan meestal minder lang mee. De toplaag verweert door zon, regen en vorst. Daarna ziet u de zandkorrels en wordt het oppervlak ruw. De pan neemt dan meer water op, er groeit sneller mos op en hij wordt brosser.
Wat eerder slijt dan de pannen
Onder de pannen zit de rest van het schuine dak. Die onderdelen hebben elk hun eigen levensduur:
- panlatten en tengels van hout, die rotten als ze lang vochtig blijven
- de waterkerende folie, die verbrost of scheurt, en op oudere daken soms helemaal ontbreekt
- de specie onder de nokvorsten, die verbrokkelt door vorst en beweging
- loodslabben rond schoorsteen en dakkapel, die opkrullen of scheuren
- de zinken dakgoot, die op den duur doorslijt of bij de naden gaat lekken
Een rotte panlat houdt een pan niet meer goed vast, waardoor pannen gaan schuiven. Een gescheurde of vergane folie laat water dat onder de pannen komt op het beschot lopen. Dat beschot wordt dan donker en zacht. Dit zijn vaak de redenen waarom een dak met nog bruikbare pannen toch wordt vernieuwd.
Hoe u de staat van uw dak beoordeelt
Vanaf de grond ziet u verkleurde of afgeschilferde pannen, verschoven rijen en vorsten die los liggen. Op betonnen pannen ziet u een dof, korrelig oppervlak waar de toplaag weg is. Mos dat in dikke kussens tussen de pannen zit, wijst op pannen die veel water vasthouden.
Op zolder ziet u meer. Kijk overdag met het licht uit:
- daglicht tussen de pannen of door de folie
- donkere of zachte plekken op het beschot
- druppelsporen langs de sporen of op de vloer
- scheuren, gaten of losse stroken in de folie
Een dakdekker beoordeelt ook de pannen zelf. Een goede keramische pan klinkt helder als u er zacht tegen tikt, een gebarsten pan klinkt dof. Bij een paar losse pannen kijken we naar de onderkant en de nokken waarmee ze achter de lat hangen. Die breken bij een brosse pan het eerst af.
Herstellen of vernieuwen
Is de schade beperkt tot een aantal gebroken of verschoven pannen, dan is herstel genoeg. De pannen worden vervangen door hetzelfde model en dezelfde maat. Oudere modellen worden soms niet meer gemaakt. Dan zoeken we gebruikte pannen, of halen we pannen van een minder zichtbaar dakvlak naar voren en leggen we daar een vergelijkbaar model.
Vernieuwen komt in beeld als veel pannen poreus zijn en afschilferen, als de panlatten rot zijn of als de folie is vergaan of ontbreekt. Dan gaan de pannen eraf. Er komt nieuwe folie, nieuwe tengels en latten, en daarna worden de goede pannen teruggelegd of komen er nieuwe pannen. Bij keramische pannen in goede staat is hergebruik vaak goed mogelijk. Bij betonnen pannen waarvan de toplaag weg is, is dat minder zinvol.
Gaan de pannen er toch af, dan is het ook het moment om het dak van buitenaf te isoleren en het lood te vernieuwen. Het dak ligt dan open, en dit werk later apart doen betekent dat de pannen er opnieuw af moeten. Meer daarover leest u bij dakrenovatie.
Wanneer vernieuwen niet nodig is
Een paar gebroken pannen na een storm of een vorstperiode zijn geen reden om een heel dak te vervangen. Ook verkleuring of een laag mos op keramische pannen is op zichzelf geen slijtage. Zolang de latten vastzitten, de folie heel is en het beschot droog blijft, doet een dak met hier en daar een vervangen pan zijn werk.
Bij een ouder dak zonder folie is de beslissing lastiger. Zo’n dak kan jaren droog blijven als de pannen goed liggen en goed overlappen. Het heeft wel minder reserve: een verschoven pan geeft daar direct water op het beschot. Het is verstandig zo’n dak regelmatig te laten nalopen, en vernieuwen te plannen als er ook ander werk aan het dak moet gebeuren.
Langer doen met hetzelfde dak
Houd de goot vrij, haal dikke mospakketten weg en laat losse vorsten en opgekruld lood herstellen voordat er water achter komt. Laat pannen die gebroken zijn vervangen, ook als het binnen nog droog is. Een pannendak dat zo wordt bijgehouden, gaat merkbaar langer mee dan een dak waar pas iets gebeurt als het lekt.
Gratis dakinspectie
Wilt u weten hoe uw pannendak ervoor staat, dan kan D.A.M. Dak een gratis dakinspectie doen in Rotterdam en omgeving. We bekijken de pannen, de vorsten, het lood en, als dat kan, de onderkant vanaf de zolder. U hoort of herstel volstaat of dat vernieuwen in beeld komt. Bel 06 2532 2587 of mail naar info@damdak.nl.
Veelgestelde vragen
Hoe lang gaan keramische dakpannen mee?
De levensduur van keramische pannen wordt vaak op vijftig jaar of meer geschat. Veel hangt af van de vorstbestendigheid en van hoe nat de pannen blijven. Op oude daken liggen regelmatig keramische pannen die nog goed zijn, terwijl de latten of folie eronder versleten zijn.
Gaan betonnen dakpannen minder lang mee?
Meestal wel. De gekleurde toplaag verweert na verloop van tijd. Daarna wordt de pan ruw, neemt hij meer water op en groeit er sneller mos op. Hij wordt ook brosser. Bij vernieuwen is hergebruik van verweerde betonnen pannen daarom minder zinvol.
Kan ik oude dakpannen hergebruiken?
Keramische pannen in goede staat kunnen vaak terug op het dak, met nieuwe folie, tengels en latten eronder. Gebroken en poreuze pannen worden aangevuld met hetzelfde model. Bij een oud model zoeken we gebruikte pannen of verplaatsen we pannen van een minder zichtbaar dakvlak.
Hoe zie ik of mijn dak vernieuwd moet worden?
Signalen zijn veel afschilferende pannen, rotte panlatten, een vergane of ontbrekende folie en vochtplekken op het beschot. Een paar gebroken pannen of mos zijn op zichzelf geen reden. Een inspectie van buiten en vanaf de zolder geeft het beste beeld.
